C'l artìcul chè 'l è scrit in Bulgnaiṡ Emiliàn

Al lunbèrd


Con lunbèrd (lombard o lumbard in lunbèrd ed sîra, lumbaard in lunbèrd ed matéṅna) as riferéss a 'n grópp ed dialétt inparentè stra låur bacajè såura tótt in Svézzra ed såtta (Tizén e i Griṡón), Èlta Itâglia ('na gran pèrt d'la Lunbardî e óṅna 'd cäl regiån ataiṡ).

La clasificaziån

Al lunbèrd l é na langua rumanza ed matéṅna inparentè col franzaiṡ, col rumànc', con l itagliàn, e vî acsé. Anca se l itagliàn l é in generèl druvè cme längua scrétta in di sît indóvv ch'a s dscårr lunbèrd, al lunbèrd l é mégga mutualmänt capébbil col itagliàn e stäl dåu länguv i fan pèrt ed dû râm diferént dla pianta dla famàjja linguésstica rumânza (rispetivamänt al rumânz ed matéṅna e l italo-dalmâtic).

A diferänza da 'na bôna pèrt ed länguv rumânz, a i é dimónndi 'd dialétt lunbèrd ed sîra ch'i àn däli upuṡiziån ed quantitè däl vuchèl, p.es. paas vs. pass, ciapaa vs. ciapá. Un quèl cunpâgn' al s vadd anch'in emigliàn, pr'esänpi in dialatt bulgnaiṡ: pàss vs. pâss, ciapèr vs. ciapè. Un'èter quèl, téppic 'd na längua rumânza, l é ch'a l drôva tànt ed vêreb fraṡèl idiomâtic (costruziån vêrb-particèla), pió o mänc cme in inglaiṡ e in däli ètri länguv germânichi. P.es. trá (trèr), trá via (trèr vî), trá sü (trèr só), trá fö(ra) (trèr fòra); mangiá (magnèr), mangiá fö(ra) (magnèr fòra).

Druvèr al lunbèrd

Druvèr al lunbèrd l é ed sòlit stigmatizè int i sît lumbardòfun che puliticamänt i fan pèrt dl'Itâglia, mo ed sòlit l è brîṡa acsé in Svézzra, indóvv che i dialàtt linguésstichi lunbèrdi luchèli äli én spassi vôlti sòlit pió cunservè e pió vitèli.

Un quèi prugrâm dla râdio e dla televisiån in lunbèrd i én trasméss däl vôlti da la Radio e televisiån svézzra ed längua itaglièna. L'istituziån d'arzairca pió inpurtànta ch'la lavåura atâc al lunbèrd l é a Belinzôna, in Svézzra (CDE - Centro di dialettologia e di etnografia, na istituziån dal guéren (cantunèla)). An i é incióṅna istituziån cunpâgn in Itâglia.

Al Pèder Nòster in lunbèrd milanaiṡ e emigliàn bulgnaiṡ

(lunbèrd milanaiṡ)
Pader nost, che sii in dij cej,
el vost nomm sia santificaa.
vegna el vost regn,
se fasa la vostra vuluntaa
cumè in cel, inscì in tera.
El nost pan de tücc i dì damm incöö,
e perdunem a nün i nost debit,
cumè nün perdunem i nost debitur,
e lassa minga che burlem in tentaziun
ma liberum del mal.
Amen.

(emigliàn bulgnais)
Pèder nòster, ch't î int al zîl,
ch'al séppa santifichè al tô nómm,
ch'ai véggna al tô raggn,
ch'ai séppa fâta la tô volontè,
cómm in zîl, acsé anc in tèra.
Dâs incû al nòster pan d tótt i dé,
e dscanzèla i nûster dèbet,
cme nuèter a i dscanzlän ai nûster debitûr,
e brîsa lasèr ch'a cascaggna in tentaziån,
mo lébbres dal mèl.
Âmen.

Ligâm da fòra