Differenze tra le versioni di "Prēda ed Bişmântva"

m
Sistemê e fâti curesiòun
m (r2.7.1) (Bot: Aggiungo: pl:Bismantova)
m (Sistemê e fâti curesiòun)
{{Template:Variant|ARZ}}
[[Image:Pietrapietra di bismantova castelnovo monti.jpg|thumb|right|200pxthumb|300px| La PrêdaPrēda vésta da la localitê Crōṣ ed Bismântva[[Castelnōv di Mûnt]]]]
[[Image:Pietra bismantova.jpg|thumb|left|400px|La Prēda ed Bişmântva
Ind l' [[Apenèin arzân]].]]
[[Image:pietra di bismantova castelnovo monti.jpg|right|thumb|200px| La Prêda vésta da la localitê Crôṣ ed [[Castelnōv di Mûnt]]]]
La ''' PrêdaPrēda ed BismântvaBişmântva''' ( '''Pietra di Bismantova''' in [[italiân]]) l’é ‘na carateréstica furmasiòun ‘’geolôgica’’''geolôgica'' ed l' [[Apenèin arzân]], ind al cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]], paèiṣ chech' ala vîn's câta al fêldi e in [[pruvîncia ed Rèz]], a 45 km dal [[Rèz|Cèinter principêl]]. A’s presèinta cme ‘na strèta e êlta spianêda cun al parèidi a strapiòmb dal tóti al pêrt, ch’ al 's vèd isolêişolê tr’ al muntâgni ed j apenèinApenèin.
[[Image:pietra salame reggio emilia.jpg|right|thumb|200px| La Prêda vésta da Mûnt Ròs, [[Carpnèida]]]]
<br><br>
 
La ''' Prêda ed Bismântva''' ( Pietra di Bismantova in [[italiân]]) l’é ‘na carateréstica furmasiòun ‘’geolôgica’’ ed l' [[Apenèin arzân]], ind al cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]], paèiṣ che al vîn só al sô fêldi e in [[pruvîncia ed Rèz]], a 45 km dal [[Rèz|Cèinter principêl]]. A’s presèinta cme ‘na strèta e êlta spianêda cun al parèidi a strapiòmb dal tóti al pêrt, ch’ al 's vèd isolê tr’ al muntâgni ed j apenèin.
 
==Geologéia==
La Prêda Prēda l’é costituîdafâta da ‘na rôcia ed prêdaprēda da depôsit ed séngia sōvra un livèl ed mêrni, al tót al s’è uriginê cme fònd marèin int al peréiod ‘’miocènich’’''miocènich''. A gh’în dèinter di gós ed cunchéli i e rèst insasî carateréstich ed ‘n’ambiĵnt ‘d un paèis africân.
 
La sfisurasiòun e la rutûra a pès e pcòun gnûdi dôp dal livèl ed la prêdaprēda, seguîdagnûda dadôp la ruṣghêda, l’à lassê intâtaintât la pursiòun ed lâstra ch’ l' a’s vèd incô, lòunga 1 km, lêrga 240 mêter e êlta 300 mêter rispèt a la pianûra aṣvèin. La séma ‘d la PrêdaPrēda la rîva a 1047 mêtermēter insémainsém al livèl dal mêr.
[[Image:pietra salame reggio emilia.jpg|right|thumb|200px350px| La PrêdaPrēda vésta da Mûnt Ròs, [[Carpnèida]]]]
 
==Al piânti, al j êrbi e al bèsti ed la zôna==
La séma spiâna ed la rôcia l’é in grând pêrta a prê e parsielmèintparsialmèint buschîva. În presèint albarèin cme la [[linsōla]], al [[zèiver]], al [[bôch biânch]], la [[znèstra]], la [[brógna]] e la [[rōsa]] salvâdegh. Êlber da séma, per la magiōr pêrta pió grôsa, în la [[rurèla]], al [[sèr]], l' [[âser]], al [[carpanèin]] e al [[téli]]. InsémaInsém al spurgînsi ed la rôcia a s’ în adatêdiadatê di gèner adâtigióst a jper ambiĵnt sèch cme al [[tém]].
 
L'êlta spianêda e la zôna d’atōrna în pîn ed bèsti salvâdegh cme al [[cinghiêl]], [[vōlpi]], [[tâs]], [[caveirōl]], [[lêvri]], [[rés]] e [[uṣê zanfadōr]].
 
==Stòria==
Catêdi ed lavōr fât a mân in prêdaprēda e pcòun cerâmich catê insémainsém a la rôcia testimônien la presènsapreşèinsa umânaed l'òm in tèmp antîgh.<br />
In època bizantèinarumâna insémainsém al rîvi ed la prêdaPrēda gh’é stê tirê só ‘na furtèsa difensîvaed difèişa. InsémaInsém al ruvîni de sté costrusiòun, int al XVIII sècol, a gh’é stê tirê só, al gh’é incòra al dé d’incô, l’ èreml’èrem bedetèin cun atâch ‘na cēṣa avêrta al póblich.<br />
Al teritôri l’é stê fèdev ed la faméja ''Dallo da Bismantova'' fîn al XVI sècol , quând l’é dvintê pêrt dal pusès died j [[Este]]. Int al 1859 l’é dvintê pêrt ed l’ apèinadal fâtnōv cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]].<br />
Al prémi scalêdi, in època modêrna, aàn cumîncen da l'inési dal XX sècolo, quând îna vînen sgnêdi al véi e i sintêrsintēr druvê incòra inal dé 'd uṣincō.
 
===Stôria dal nòm===
Catêdi ed lavōr fât a mân in prêda e pcòun cerâmich catê inséma a la rôcia testimônien la presènsa umâna in tèmp antîgh.<br />
Insém al j urégin dal nòm Bişmântva în stê dê divêrs parèir. Còl ch’ al sèmbra pió credébil al fà deşgnîr al nòm da la parôla ‘d urégi bişantèina: "Oysàmbaton" ch’a vré dîr 'difécil da rivêreg'. Cun al pasêr dal tèimp, la gînta l'à cambiê al nòm, fîna a rivêr a còl dal dé d'incō, è stê cambiê soquânti vuchêli, è stê zuntê "bis" davanti al nòm, ch' al gh'à gnînt da spartîr cun al "biş" latèin.
In època bizantèina inséma al rîvi ed la prêda gh’é stê tirê só ‘na furtèsa difensîva. Inséma al ruvîni de sté costrusiòun, int al XVIII sècol gh’é stê tirê só, al gh’é incòra al dé d’incô, l’ èrem bedetèin cun atâch ‘na cēṣa avêrta al póblich.<br />
Al teritôri l’é stê fèdev ed la faméja ''Dallo da Bismantova'' fîn al XVI sècol , quând l’é dvintê pêrt dal pusès di j [[Este]]. Int al 1859 l’é dvintê pêrt ed l’ apèina fât cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]].<br />
Al prémi scalêdi, in època modêrna, a cumîncen da l'inési dal XX sècolo, quând în sgnêdi al véi e i sintêr incòra in uṣ.
 
==Per rivêregh==
Dal parchèg dal mâchini in Piâsa Dante, a’s va só facilmèint in pôch minût ed pasegêda inséma a ‘na strêda sfaltêda al Rifûg ed la Prêda e a l'Èrem, dōve cumîncen i sintêr vèir e prôpri.<br />
Divêrs percôrs sgnê dân diferèint livê ed dificoltê. La via pió cômda, e che la pōlen fêr ânca al persòuni mìa prâtichi e sèinsa particulêr atrès se mìa ‘na nurmêla tachêda cme un pêr de schêrpi robósti e un bastòun, la và a drê la parèida mezdé-sîra e la finés vêrs la séma cun un trât a gradòun. Al tèmpo ed viâz stimê l’é ‘d un quêrt d' ōra, atravêrs trât buschîv e zôni ed guardadûra.
 
==Per rivêregh insém==
La via pió d’impègn l’é la ''ferâta'', ch’ la cumîncia dôp avèir traversê un trât ed sintêr e ‘na grôta naturêla. La scalêda la vîn fâta inséma a la parèida ed mezanôt, preparêda cun ciôld, inséma a di trât a strapiòmb e soquânti néci ed fermêda. Al tèmpo ed viâz stimê in mìa mēno 'd 1 ōra e mèz.
Dal parchèg dal mâchini in Piâsa Dante, a’s va só facilmèint in pôch minût ed pasegêda insémainsém a ‘na strêda sfaltêda al Rifûg ed la PrêdaPrēda e a l'Èrem, dōve a cumîncen i sintêr vèir e prôpri.<br />
Divêrs percôrs sgnê dân diferèint livê ed dificoltê. La via pió cômda, e che la pōlen fêr ânca al persòuni mìa prâtichi e sèinsa particulêr atrès se mìa ‘na nurmêla tachêda cme un pêr de schêrpi robósti e un bastòun, la và a drêdrē la parèida mezdé-sîra e la finés vêrs la séma cun un trât a gradòun. Al tèmpotèimp ed viâz stimê l’é ‘d un quêrt d' ōra, atravêrs trât buschîv e zôni ed guardadûrabèli vidûdi.
 
La via pió d’impègn l’é la ''ferâta'', ch’ la cumîncia dôp avèir traversê un trât ed sintêr e ‘na grôta naturêla. La scalêda la vîn fâta insémainsém a la parèida ed mezanôt, preparêda cun ciôld, insémainsém a di trât a strapiòmb e soquânti néci ed fermêda. Al tèmpotèimp ed viâz stimê inîn mìa mēno 'd 1 ōra e mèz.
‘Na vôlta rivê inséma la pianûra ch’ la stà sōvra la Prêda a’s pōl vèder luntēra ‘na grandiōsa vèsta inséma a l’ Apenèin arzân. A gh’é da stêr atèinti a i mêrzen ed la lâstra che finésen a strapiòmb a i lémit di bôsc, che în sèinsa spòndi.
 
‘Na vôlta rivê insémainsém a la pianûra ch’ la stà sōvra a la PrêdaPrēda a’s pōl vèder luntēra ‘na grandiōsagrandiōşa vèstavésta insémainsém a l’ Apenèin arzân. A gh’é da stêr atèinti a i mêrzen ed la lâstra che finésen a strapiòmb a i lémit di bôsc, che în sèinsa spòndi.
==Citasiòun ed Dante==
 
==Citasiòun ed Dante==
[[Image:Portrait de Dante.jpg|thumb|150px|Dante l'à parlê ed la Prêda ed Bismântva ind al Purgatôri ed la Divîna Cumèdia]]
 
===Divîna Cumèdia===
La Prêda ed Bismântva la vîn scalêda da [[Dante Alighieri|Dante]] che al la nômina int la [[Divina Commedia| Divina Cumèdia]], e probabilmèint al l’à inspirê ind la spiegasiòun dal Mûnt dal [[Purgatorio (Divina Commedia)|Purgatōri]].
[[Image:Portrait de Dante.jpg|thumb|150px|<center> Dante]]
{{CITAZIONE|Vassi in Sanleo e discendesi in Noli,<br/>montasi su in Bismantova e ’n Cacume<br/>con esso i piè; ma qui convien ch’om voli;<br/>dico con l'ale snelle e con le piume<br/>del gran disio, di retro a quel condotto<br/>che speranza mi dava e facea lume|Dante, |Purgatorio, canto IV}}
 
La PrêdaPrēda ed BismântvaBişmântva la vîn scalêdacitêda da [[Dante Alighieri|Dante]] che al la nômina int la [[Divina Commedia| Divina Cumèdia]], e probabilmèint al l’à inspirê ind la spiegasiòun dal Mûnt dal [[Purgatorio (Divina Commedia)|Purgatōri]].
==Duvèir "a la Prêda"==
{{CITAZIONE|Vassi in Sanleo e discendesi in Noli,<br/>montasi su in Bismantova e ’n Cacume<br/>con esso i piè; ma qui convien ch’om voli;<br/>dico con l'ale snelle e con le piume<br/>del gran disio, di retro a quel condotto<br/>che speranza mi dava e facea lume |Dante, |Divina Commedia - Purgatorio, canto IV}}
 
==='D âlmi e 'd bèsti===
Al gróp musichêl [[PGR]] (Per Grazia Ricevuta), prugèt ed [[Giovanni Lindo Ferretti]], ind al désch ‘’D''D'anime e d'animali’’animali'' al dèdica ‘na cansòun, "''Alla pietra"'' - la préma ed l'âlbum, a la PrêdaPrēda ed BismântvaBişmântva
{{CITAZIONE|Settore operativo euroasiatico<br/>area occitana del sud<br/>anno di riferimento locale: 2003, inizio estate<br/>Pietra di Bismantova<br/>Un temporale a scrosci, violento, tramonto<br/>due arcobaleni splendenti<br/>il concerto non si fa, non ci sarà<br/>qui comanda l'acqua, comanda il vento<br/>moderno è un ruolo subalterno|PGR, D'anime e d'animali|D'anime e d'animali, Alla pietra}}
 
===I prê ed Bişmântva===
I [[Modena City Ramblers]] ind al lôrdésc ûltem désch ‘’Dopo''Dopo il lungo inverno’’inverno'' a dèdichen a la PrêdaPrēda la cansòun ''I prati di Bismantova''
{{CITAZIONE|lo sguardo si perde <BR>
{{CITAZIONE|lo sguardo si perde<br>fino all'orizzonte<BR>un falco risale <BR>la cima del monte <BR>
un falco risale <BR>
la cima del monte <BR>
è una nuova alba che avanza dentro di me|Modena City Ramblers, Dopo il lungo inverno, I prati di Bismantova}}
 
== Colegamèint d’ed fôrafōra ==
 
*[http://www.sincretech.it/bismantova Sît dedichê a lascalêdala scalêda spurtîva insémainsém a la PrêdaPrēda]
*[http://www.arrampichard.com Sît ‘d un gróp de scaladōr ed la PrêdaPrēda ed BismântvaBişmântva]
 
[[Category:GEOGRAFIA]]
3 831

contributi